Bronbemaling bij renovatie gasafsluiterlocatie Gasunie in Wijngaarden

Een gasafsluiterlocatie uit de jaren 60 van Gasunie in het Zuid-Hollandse Wijngaarden was aan vervanging toe. Nadat op het naastgelegen terrein een nieuw gascompressorstation in gebruik was genomen, ontstonden er mogelijkheden om het gastransport om te leiden, zodat de gasafsluiterlocatie buiten bedrijf kon worden genomen. In opdracht van Gasunie is aannemer Visser en Smit Hanab in maart 2015 gestart met het ontgraven, slopen en opnieuw opbouwen van het gasafsluiterstation.













BRL 12000 Tijdelijke grondwaterbemaling

Om deze werkzaamheden “in den droge” uit te kunnen voeren, moest de freatische grondwaterstand met 5 meter worden verlaagd en de stijghoogte van het watervoerende pakket met 5,1 meter. Bodemadviesbureau Fugro verzorgde het geohydrologisch vooronderzoek en het vergunningsonderbouwend bemalingsrapport (effectenrapportage). Fugro werd hierbij ondersteund door Van Kessel Bronbemaling dat veel praktische kennis over het gebied kon inbrengen. Van Kessel stelde ook het bemalingsplan op en voerde de complete bemalingswerkzaamheden uit. Het bemalingsbedrijf ging hierbij uit van de beoordelingsrichtlijn BRL 12000 Tijdelijke grondwaterbemaling. Wouter Mansier van Van Kessel Bronbemaling heeft goede ervaringen met de toepassing van de BRL 12000: 'Je werkt heel doelgericht en gestructureerd naar de risico's toe. Aan de hand van de ingevulde checklist zijn die risico's voor alle partijen duidelijk in beeld.'


Lastig gebied om te bemalen

'Dit is een van de lastigste delen van Nederland om te bemalen', blikt geohydrologisch adviseur Robin Lomulder van Fugro terug op het project. 'De grondwaterstand is hoog: gemiddeld -2,0 NAP, dat is 0,5 meter onder het maaiveld. Onder de slappe veenlagen bevinden zich bovendien diepe zandpakketten waarin water onder druk zit opgesloten, de stijghoogte van het watervoerend pakket is -1,8 NAP: 0,3 m onder het maaiveld. Er hoeft maar weinig te gebeuren of het water loopt zo je bouwput in.' Onderzoek uit 2006 naar grondwaterstand en stijghoogte toonde bovendien aan dat de situatie tamelijk wisselend is door de aanwezigheid van donkzanden in de ondergrond. En dan is er nog die typische eigenschap van veen: het klinkt in als je het gaat bemalen. Zonder passende maatregelen is de kans op schade aan omliggende bebouwing groot. 'Voor het beheersen van de diverse geotechnische risico's hebben we dan ook veel maatregelen getroffen', vertelt Lomulder. Een van de belangrijkste was de keuze voor een damwandkuip die om de bouwlocatie werd geslagen. Binnen deze kuip werd het water onttrokken, zodat het werk in een droge kuip kon plaatsvinden en de invloed op de omgeving zeer beperkt bleef.


Opstellen van effectenrapportage

Zowel aannemer Visser en Smit Hanab als Fugro en Van Kessel hadden ruime ervaring met de uitdagende geohydrologische omstandigheden ter plaatse, vanwege hun betrokkenheid bij eerdere projecten. Ervaring die goed van pas kwam bij het opstellen van de effectenrapportage, waarin de gebiedsafhankelijke risico's zorgvuldig werden geïdentificeerd. Deze rapportage werd door Fugro in lijn met de BRL 12000 opgesteld, alleen de checklist is niet toegepast.


Robin Lomulder: 'Voor de bemaling bij de bouw van het naastgelegen compressorstation in 2009 hebben we destijds het hele gebied onderzocht. Hoe is het gefundeerd, welke grondverontreinigingen zijn er, welke permanente onttrekkingen, hoe liggen de wegen erbij? Alles waar die bemaling invloed op zou kunnen hebben.' Daarnaast werden de informatiebronnen van het bevoegd gezag nageplozen op verontreinigingen. 'Die vielen mee', zegt hij: 'voornamelijk wat achtergebleven verontreinigingen bij het saneren van oude tankstations en boerderijen. Ze zaten gelukkig opgesloten in een ondiepe laag, terwijl het grootste deel van het water – ongeveer 95 kuub per uur – werd onttrokken uit de dieper gelegen zandlagen.'


Keuze voor filterbemaling

Eerdere ervaringen van Van Kessel Bronbemaling, opgedaan tijdens de aanleg van een nieuwe aardgastransportleiding in het gebied, waren zelfs bepalend voor de keuze voor de bemalingstechniek. Wouter Mansier van het bemalingsbedrijf legt uit: 'In plaats van deepwell-bronnen, de gebruikelijke methode bij grootschalige onttrekkingen, hebben wij in dat project filterbemaling toegepast. Een techniek waarmee je veel minder water hoeft te verpompen en waarmee de invloed op de omgeving veel kleiner is. En aangezien Gasunie de buren zo min mogelijk tot last wil zijn, was onze keuze voor filterbemaling destijds al opgevallen. Vandaar dat Gasunie en Fugro ons hebben gevraagd om mee te denken vanaf de adviesfase.'


Gestructureerde verslaglegging

'Dat er zoveel minder water verpompt hoefde te worden, kon ik eerst moeilijk geloven', haakt Robin Lomulder hierop in. 'Maar ze hebben me de meetresultaten van het eerdere project laten zien en het bleek te kloppen. Die gegevens heb ik in mijn rekenmodel verwerkt. Toch wel een openbaring dat je voor dit soort grote overspanningen filters kunt inzetten – de afmeting van de bouwput was 60x50 meter – en dat die techniek zo'n vaste reductie tot gevolg heeft. Dat toont weer aan hoe belangrijk het is om de reële data uit eerdere projecten goed terug te koppelen. Zodat we gezamenlijk deze kennis in volgende adviezen kunnen toepassen.' De BRL 12000 bewijst op dat vlak goede diensten, vanwege de gestructureerde verslaglegging. 'Je kunt er nadien veel makkelijker gegevens mee terughalen. Die meerwaarde geldt ook voor de overdracht tussen teams tijdens het project. Alles wordt expliciet vastgelegd en opgeschreven. Daardoor is het voor je opvolger in de keten precies duidelijk waarover wel al is nagedacht en waarover niet.'


150 verticale filters

Wouter Mansier van Van Kessel Bronbemaling maakte met zijn collega het technisch bemalingsplan uitgaande van de eerder genoemde filterbemaling. De verticale filters, zo'n 150 in totaal, werden om de drie meter aangebracht langs de buitenkant van de damwand. Deze filters, aangesloten op een lange leiding, werden gelijktijdig vacuüm gezogen zodat het water verspreid werd onttrokken. 'Subtieler dan deepwells', zegt Mansier. 'Je trekt het water minder geforceerd naar je toe en de invloed op de omgeving is veel minder groot, terwijl je toch hetzelfde resultaat bereikt. Wel is het redelijk intensief om alles te installeren en in theorie zitten er wat meer risico's aan. Zoals in het geval dat je pomp uitvalt. Om dat risico te beheersen hebben we het bemalingssysteem uitgerust met 4 pompen. Mocht er 1 of zelfs 2 uitvallen, dan konden de overige pompen het altijd bijhouden en hadden we voldoende tijd om in te grijpen.'


Voorwaarden waterschap

Voor de tijdelijke onttrekking van het grondwater was een vergunning nodig van Waterschap Rivierenland. Hierin was de inspanningsverplichting opgenomen om zoveel mogelijk water in het gebied te retourneren, om grondwaterverlaging buiten het terrein te voorkomen. Het resterende deel mocht geloosd worden op het oppervlaktewater. Om het onttrokken water ter plekke weer te infiltreren (retourbemaling) werd gebruik gemaakt van 19 bestaande retourbronnen die voor een eerder bemalingsproject waren aangebracht. 'Die waren niet geweldig', zegt Jules Liebregts namens Gasunie. 'Door veelvuldig gebruik, bleken sommige bronnen in de loop der tijd te zijn dichtgeslibd en daardoor minder goed te functioneren. Ze zijn schoongemaakt om te zorgen dat we toch zoveel mogelijk water konden retourneren.' RobinLomulder vult aan: 'Door de retourbemaling is het gelukt om binnen de voorwaarden van de vergunning te blijven. Maar de conclusie die we hieruit moeten trekken, is dat je met het hergebruik van oude retourbronnen voorzichtig moet zijn.'


Lozen van water

Bij de bemaling werd in totaal 465.000 m3 grondwater onttrokken, oftewel 100 m3/uur. Om het overtollige onttrokken water te mogen lozen op het oppervlaktewater moest volgens de vergunning de waarde van het ijzergehalte lager zijn dan 5 mg/l. Uit grondwatermonsters bleken de waardes hoger te liggen, kenmerkend voor het gebied. Wouter Mansier: 'We hebben het binnenkomende water eerst gezuiverd door middel van een zandfilterinstallatie. Verder hebben we monsters genomen van het water dat binnenkwam bij de zuivering en aan het uiteinde van de lozingsleiding. Die waren allemaal goed. Er zijn geen aanvullende maatregelen nodig geweest.'




Bewaken grondwaterpeil

Voor het in bedrijf nemen van de bemaling is het hele bemalingssysteem nog een keer helemaal nagelopen aan de hand van de checklist in het protocol 12030. En tijdens de bemalingsperiode werd het grondwaterpeil in de bouwkuip, maar ook in het omgelegen gebied zorgvuldig bewaakt. Het bemalingsbedrijf maakte hiervoor gebruik van een geautomatiseerd meetsysteem op basis van peilbuizen met druksensoren. Behalve de peilbuizen in de bouwkuip, waren in een groot gebied rondom de bouwkuip diepe en ondiepe peilbuizen aangebracht. De diepe voor het meten van het grondwaterpeil in het watervoerend pakket, de ondiepe voor het ondiepe grondwater. Bij overschrijding van de strikte boven- of ondergrenzen (stoplichtmodel) volgde automatisch een alarmmelding, waarna actie kon worden ondernomen. Doordat ook het waterschap beschikte over de inlogcode, was het systeem transparant voor alle partijen.


Gedegen voorbereiding

Na een bemalingsduur van 193 dagen is de nieuwe afsluiterlocatie in het najaar van 2015 in gebruik genomen. Dankzij de zorgvuldige voorbereiding, waarbij adviesbureau en bemalingsbedrijf vanaf het begin intensief met elkaar optrokken, verliepen de werkzaamheden zonder ongewenste grondwaterverlagingen in het buitengebied. Zowel Kasper Hoiting, vertegenwoordiger van  Gasunie, als Robin Lomulder en Wouter Mansier zijn daarbij overtuigd van de voordelen van het werken volgens de BRL 12000. Jules Liebregts, toezichthouder namens Gasunie: 'Het doorgaans  kritische waterschap had er snel vertrouwen in dat alle betrokkenen in dit project de risico's gezamenlijk goed hadden afgekaart. De vergunning was daardoor snel geregeld.' Ook Robin Lomulder pleit voor een gedegen voorbereiding van het bemalingswerk. 'Aan de voorkant geef je wat meer geld uit. Aan onderzoek en aan de bemaler die je er eventueel bij betrekt. Maar de winst is dat je in de uitvoering niet meer voor verrassingen komt te staan. De kans op fouten is een stuk geringer met de BRL 12000. Dat bespaart kosten en verbetert de kwaliteit. Ik hoop dan ook dat de BRL snel aan populariteit wint onder andere opdrachtgevers, dat komt de kwaliteit van bemalingen in ons land zeker ten goede.'

NIEUWS